Bu Proje Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti
tarafından finanse edilmektedir.

Çelik Kaynakçısı Sınav Şartnamesi


Çelik Kaynakçısı Sınav Şartnamesi

A) TS EN ISO 9606-1’E GÖRE SINAV ŞARTNAMESİ
0.Giriş

Bu şartname TS EN ISO 9606-1 standardı kuralları çerçevesinde MTSO tarafından Personel Belgendirme Sisteminin ilgili standard şartlarına göre değerlendirilerek çeliklerin ergitme kaynağı için kaynakçıların yeterlilik testlerini belirlemek amacıyla MTSO Personel Belgelendirme Merkezinin Kaynak Belgelendirme Sorumlusu tarafından standardın gereklerine göre hizmetin sürecinin hızlanması ve kolaylık sağlaması açısından hazırlanmıştır. Hazırlanan şartnameler standardın güncelliğinin takip edilebilmesine de katkı sağlar.

1.Kapsam

TS EN ISO 9606-1 Standardı, kaynakçının sistematik bir yeterlilik sınavı için bir takım teknik kurallar sağlar ve böylesine sınıflandırmanın mamul tipi, yer ve sınavı yapan kişi ya da kuruluştan bağımsız olarak yaygın bir şekilde kabul edilebilmesine imkân verir. Kaynakçıların vasıflandırılmasında, elektrot/kaynak torcu/kaynak şalomasının el becerisiyle kullanılması ve bu suretle kabul edilebilir kalitede bir kaynağın yapılması üzerinde durulur. Bu standartta sözü edilen kaynak işlemleri, elle veya kısmen mekanize kaynak olarak tasarlanmış ergitme kaynak işlemleridir. Bu standart tam mekanize ve tam otomatik kaynak işlemlerini kapsamaz.

2.Atıf Yapılan Standartlar

Bu standartta, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standart ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil ve revizyonlar, atıf yapılan bu standartta da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standart ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi halinde en son baskısı kullanılır.

EN, ISO, IEC No. TS No. Adı
ISO 857-1 Kaynak ve Bağlaşık yöntemler-Part1: Metal Kaynak Yöntemleri
ISO 3834-2 Metalik malzemelerin füzyon kaynağı için Kalite Gereklilikleri
ISO 3834-3 Metalik malzemelerin füzyon kaynağı için Kalite Gereklilikleri
EN ISO 4063 TS 7307 Teknik resim - Metallerin kaynak ve lehimle birleştirme işlemlerinin rakam sembolleriyle gösterilmesi
ISO 5173 TS 282 / EN 910 Kaynak metalik malzemelerin alın kaynaklı birleştirmeleri – Eğme Deneyleri
EN ISO 5817 TS 7830 Çelikler ark kaynaklı birleştirmeler - kusurlar için kalite seviyeleri kılavuzu
EN ISO 6947 TS EN ISO 6947 Kaynaklar - Çalışma konumları - Eğim ve dönme açılarının tarifleri
ISO 9017 Metalik malzemelerde kaynaklar üzerinde tahribatlı deneyler-Kırılma deneyi
ISO/TR 15608 TS CEN ISO/ TS 15608 Kaynak - Metalik malzeme gruplandırma sistemi için kılavuz
ISO 15609-1 Metal malzemeler için kaynak prosedürleri şartnamesi ve sınıflandırması - Kaynak prosedürü şartnamesi - Kısım 1: ark kaynağı
ISO 15609-2 TS EN ISO 15609-2 Metal malzemeler için kaynak prosedürleri şartnamesi ve sınıflandırması - Kaynak prosedürü şartnamesi - Kısım 2: Gaz altı kaynağı
ISO 17636 Tahribatsız muayeneler-Radyografik kontrol
ISO 17637 Tahribatsız muayeneler-Görsel kontrol
ISO/T 25901:2007 Kaynak ve ilgili işlemler-sözlük

3.Terimler ve Tarifler

Bu standardın amacı için EN ISO 15607:2003’te ve aşağıda verilen terimler ve tarifler uygulanır.
3.1 Kaynakçı: Elektrot pensesi, kaynak tabancası, torç veya şalomayı eli ile tutan ve idare eden kişi.
3.2 Üretici: Kaynaklı ürün/imalat için sorumlu kişi ve/veya kuruluş
3.3 Sınavı yapan kişi: Uygulama standardına uygunluğu doğrulamak için anlaşma taraflarınca belirlenen kişi.
Not - Belirli durumlarda, dışarıdan bağımsız bir sınav yapan kişi gerekebilir.
3.4 Sınavı yapan kuruluş: Bu standarda uygunluğu doğrulamak için anlaşma taraflarınca belirlenen kuruluş.
Not - Belirli durumlarda, dışarıdan bağımsız bir sınav yapan kuruluş gerekebilir.
3.5 Metal Altlık: Ergimiş kaynak metalini desteklemek amacıyla kaynak ağzının arka tarafına yerleştirilen malzeme.
3.6 Gaz Koruma: kaynak kökünde oksitlenmeyi önlemek için kök koruma gazı kullanımı.
3.7 Toz Koruma: kaynak kökünde oksitlenmeyi önlemek için kök koruma tozu kullanımı.
3.8 İç sarf malzemesi: kök paso için yerleştirilen dolgu malzemesi.
3.9 Paso: kaynak metalinin bir veya daha fazla şekilde ana malzemeye verilmesi.
3.10 Kök paso: Çok pasolu kaynakta kökteki ilk yığılan paso/pasolar.
3.11 Dolgu pasosu:Çok pasolu kaynakta, kök paso/pasolarından sonra, kapak paso/pasolarından önce yığılan paso/pasolardır.
3.12 Kapak pasosu: Çok pasolu kaynakta, kaynağın tamamlanmasından sonra kaynak yüzeyinde görülebilen paso/pasolardır.
3.13 Kaynak metali kalınlığı: Herhangi bir kaynak yükseltisi haricindeki kaynak kalınlığı.
3.14 Sola Kaynak: gaz kaynağı tekniklerinde dolgu malzemesini gaz nozulu çıkışının ilerisine doğru kaynak yönüyle beraber hareket ettirilmesi.
3.15 Sağa Kaynak: gaz kaynağı tekniklerinde dolgu malzemesini gaz nozulu çıkışının arkasına doğru kaynak yönüyle beraber hareket ettirilmesi.
3.16 Branşman bağlantısı: bir veya birden fazla bağlantının boru üzerilerinden çıkışının yapılması.
3.17 Köşe kaynağı: t-bağlantı, köşe bağlantı veya bindirme kaynaklarının yapımı
3.18 Doğrulama: özel gereklilikler doldurulmuş olacak şekilde objektif kanıtlar doğrultusunda doğrulamanın yapılması.

4.Semboller ve Kısaltılmış Terimler

4.1 Genel

4.2 Kaynak işlemlerinin referans numaraları

111 Elle metal ark kaynağı,
114 Kendinden korumalı boru şeklinde özlü elektrotla ark kaynağı,
121 Bir tel elektrotla toz altı ark kaynağı,
125 Boru şeklinde özlü elektrotla toz altı ark kaynağı,
131 Metal-ark asal gaz kaynağı (MIG kaynağı),
135 Metal-ark aktif gaz kaynağı (MAG kaynağı),
136 Aktif koruyucu gazla özlü tel metal-ark kaynağı,
138 Metal-ark aktif gaz kaynağı (MAG kaynağı),
141 Tungsten asal gaz ark kaynağı (TIG kaynağı),
142 Otojen Tungsten asal gaz ark kaynağı (TIG kaynağı),
143 borusal çekirdekli çıplak telli Tungsten asal gaz ark kaynağı (TIG kaynağı),
145 düşürücü gaz ve çıplak telli Tungsten asal gaz ark kaynağı (TIG kaynağı),
15 Plâzma ark kaynağı,
311 Oksi-asetilen kaynağı.

4.3 Sınav parçaları için kısaltmalar

4.3.1
a: Tasarım dikiş kalınlığı,
BW: Alın kaynağı,
D: Borunun dış çapı,
FW: İç köşe kaynağı,
l1 : Sınav parçasının uzunluğu,
l2 : Sınav parçasının yarı genişliği,
lf : Muayene uzunluğu
P: Plâka,
ReH: Akma gerilmesi,
s1: Kaynak işlemi 1 için kaynak metali kalınlığı,
s2: Kaynak işlemi 2 için kaynak metali kalınlığı,
t: Sınav parçası malzeme kalınlığı (plâka veya cidar kalınlığı),
t1: Kaynak işlemi 1 için sınav parçası malzeme kalınlığı,
t2: Kaynak işlemi 2 için sınav parçası malzeme kalınlığı,
T: Boru
z: İç köşe kaynağının kenar (bacak) uzunluğu.

4.3.2 Sarf malzemeleri için

nm: İlâve metalsiz
03 rutil bazik kaplamalı
10 selülozik kaplamalı
11 selülozik kaplamalı
12 rutil kaplamalı
13 rutil kaplamalı
14 Rutil+demir tozlu kaplamalı
15 bazik kaplamalı
16 bazik kaplanmalı
18 bazik+demir tozlu kaplamalı
19 ilmenit kaplamalı
20 demiroksit kaplamalı
24 rutil+demir tozlu kaplamalı
27 demir oksit+ demir tozlu kaplamalı
28 bazik+demir tozlu kaplamalı
45 bazik kaplamalı
48 bazik kaplamalı

A: Asidik örtü
B: Bazik örtü veya bazik elektrot özü
C: Selülozik örtü
R: Rutil örtü veya yavaş donan cüruflu rutil elektrot özü
RA: Rutil-asidik örtü
RB: Rutil-bazik örtü
RC: Rutil-selülozik örtü
RR: Rutil kalın örtü
M: Metal tozlu elektrot özü
P: Hızlı donan cüruflu rutil elektrot özü
S: Masif tel / çubuk
V: Rutil veya bazik / florürlü elektrot özü
W: Bazik / florürlü elektrot özü, yavaş donan cüruflu
Y: Bazik / florürlü elektrot özü, hızlı donan cüruf
Z: Elektrot özü- diğer tipler

4.3.3 Diğer kaynak ayrıntıları

Fb toz korumalı,
bs: Çift taraftan kaynak,
ci iç sarf malzemesi,
lw: Sola kaynak,
mb:Altlıkla kaynak,
gb gaz korumalı,
ml: Çok pasolu,
nb: Altlıksız kaynak,
rw: Sağa kaynak,
sl: Tek pasolu,
ss: Tek taraftan kaynak.

4.3.4 eğme testleri

A malzeme şartnamesine göre kırma testinden sonra gerekli minumum çekme uzaması
D iç mandrel çapı
Ts eğme test numunesi kalınlığı

4.3.5 ark kaynağı tipleri

MAG metal aktif gaz
MIG metal inert gaz
TIG tungsten inert gaz

5.Temel Değişkenler ve yeterlilik kapsamı

5.1
Kaynakçının yeterliliği temel değişkenleri esas alır. Her bir temel değişken için bir yeterlilik kapsamı belirlenir. Kaynakçı kapsam dışında kaynak yapacaksa yeni bir yeterlilik sınavı gerekir.
Temel değişkenler:
- Kaynak işlemi,
- Mamul tipi (plâka ve boru),
- Kaynak tipi (alın ve iç köşe),
- Malzeme grubu,
- Kaynak sarf malzemesi,
- Boyut (malzeme kalınlığı ve boru dış çapı),
- Kaynak konumu,
- Kaynak ayrıntıları (altlık, tek taraftan kaynak, her iki taraftan kaynak, tek kat, çok kat, sola kaynak, sağa kaynak)

5.2 Kaynak işlemleri

Kaynak işlemleri ISO 857-1’de tanımlanmıştır. Her bir yeterlilik sınavı normal olarak sadece bir kaynak işlemini yeterli kılar. Bir kaynak işlemi değişikliği yeni bir yeterlilik sınavı gerektirir. Masif telin S (kaynak işlemi 135) özlü tele M (kaynak işlemi 138) dönüşmesi veya tersi yeni bir yeterlilik sınavı istenmeyen istisnalardır. Masif telin S (kaynak işlemi 121) özlü tele M (kaynak işlemi 125) dönüşmesi veya tersi yeni bir yeterlilik sınavı istenmeyen istisnalardır. 141, 143 veya 145 ile kaynak yapıldığında 141, 142, 143, 145 yöntemlerini kapsar fakat 142 sadece 142 yi kapsar. Bununla beraber tek bir sınav parçası (çok işlemli birleştirme) vasıtasıyla veya iki veya daha fazla ayrı yeterlilik sınavları vasıtasıyla iki veya daha fazla kaynak işlemi için bir kaynakçının yeterli kılınmasına izin verilir.

5.3 Mamul tipi

Yeterlilik sınavı plâka veya boruda yapılmalıdır. Aşağıdaki kriter uygulanır:
a) D > 25 mm dış çapa sahip borulardaki kaynaklar, plâka kaynaklarını kapsar,
b) Plâka kaynakları boruda:
- D ≥ 75 mm dış çapa sahip borunun PA, PB ve PC kaynak konumlarını,
- Plâkalar için PE kaynak konumu D ≥ 500 mm dış çapa sahip borunun PF konumundaki kaynaklarını kapsar.

5.4 Kaynak tipi

Yeterlilik sınavı alın veya iç köşe kaynağı şeklinde yapılmalıdır. Aşağıdaki kriterler uygulanır:
a) Alın kaynakları, tali bağlantılar haricindeki her bir tip alın kaynağını kapsar,
b) Alın kaynakları köşe kaynaklarını kapsamaz; tam tersi de geçerlidir.
c) Altlıksız boru alın kaynakları, ≥ 60ºlik bir açıya sahip tâli bağlantıları ve Çizelge 1’den Çizelge 8’e kadarki çizelgelerdeki aynı yeterlilik kapsamını onaylar. Bir tâli kaynak için yeterlilik kapsamı, tâli bağlantının boru dış çapını esas alır,
d) Bir alın veya iç köşe kaynağı vasıtasıyla vasıflandırılamayan kaynak tipi durumunda kaynakçı vasıflandırması için tâli bağlantı gibi özel bir sınav parçası kullanılmalıdır.

5.5 Dolgu Malzemesi Grupları

5.5.1 Genel

Yetkilendirme testi tablo 2 de belirtilen malzeme gruplarından biriyle yerine getirilmelidir. Kaynak tablo 2 de belirtilen malzeme gruplarının dışında olmuşsa yeniden sınav gereklidir.
Ana malzeme yeterlilik testi için ISO/TR 15608 standardına uygun şekilde kullanılmalıdır.

5.5.2 Yeterlilik kapsamı

Dolgu malzeme grupları aşağıdaki tabloda tanımlanmıştır.


Bir dolgu malzemesi grubuyla yapılan kaynak diğer tüm gruplarla yapılan kaynakları aynı grupta olması şartıyla kapsar tablo 3 belirtilmiştir. Ana malzeme grupları grup 1 den 11 e kadardır.




5.6 Sarf malzemeler

Dolgu malzemesi ile yapılan kaynaklar dolgu malzemesi olmadan yapılan kaynakları kapsar, ama tersi birbirini kapsamaz

Not 142 ve 311 kaynak yöntemleri için (dolgu malzemesi olmadan) ana malzeme grubu kaynakçının yeterliliğidir.

Yeterlilik için kapsamlar tablo 4 ve 5 te verilmiştir.

 


5.7 Boyutlar

Alın kaynaklarının kaynakçı yeterlilik sınavında, malzeme kalınlığı ve boru dış çapları esas alınır. Yeterlilik alanı tablo 6 ve 7 de verilmiştir.
Not - Malzeme kalınlığının veya boru dış çaplarının hassas olarak ölçülmesi gerekmez. Ancak, daha ziyade genel felsefe olarak tablo 6 ve 7 de verilen değerler uygulanmalıdır. İç köşe kaynaklarında malzeme kalınlığı için yeterlilik kapsamı tablo 8 de belirtilmiştir.
Tâli bağlantı (branşman) kaynağında Çizelge 3’e ilişkin malzeme kalınlık kriteri ve Çizelge 4’e ilişkin boru dış çap kriteri aşağıdaki gibi uygulanır:
− Üstten: Malzeme kalınlığı ve tâli bağlantı borusu dış çapı,
− İçten veya geçme: Ana boru veya kabuk malzeme kalınlığı ve tâli bağlantı boru dış çapı.
Farklı boru dış çapı ve malzeme kalınlıkları için kaynakçı:
− tablo 6 göre en ince ve en kalın malzeme kalınlıkları,
− tablo 8 göre en küçük ve en büyük boru dış çapı için yeterli kılınır.

Alın kaynakları için sınav parçasının malzeme kalınlığı ve kaynak metal kalınlığının (çok işlemli) yeterlilik kapsamı



5.8 Kaynak konumları (Pozisyonlar)

Her bir kaynak konumu için yeterlilik alanı tablo 9 ve 10 da verilmiştir. Kaynak konum ve sembolleri EN ISO 6947’ye atıfta bulunur.
Sınav parçaları, EN ISO 6947’ye göre kaynak konumlarının anma açılarına uygun olarak kaynak edilmelidir.
Borular için J-L045 ve H-L045 kaynak konumları, bütün boru açılarını vasıflandırır.
Biri PH kaynak konumunda ve biri PC kaynak konumundaki aynı boru dış çapına sahip iki boru kaynağı, HL045 kaynak konumunda kaynak edilmiş borunun yeterlilik aralığını (kapsamını) da kapsar.
Biri PJ kaynak konumunda ve biri PC kaynak konumundaki aynı boru dış çapına sahip iki boru kaynağı, JL045 kaynak konumunda kaynak edilmiş borunun yeterlilik aralığını (kapsamını) da kapsar.
D ≥ 150 mm boru dış çapları, sadece bir sınav parçası kullanılarak iki kaynak konumunda (PH veya PJ çevrenin 2/3’ü, PC çevrenin 1/3’ü) kaynak edilebilir.




5.9 Kaynak Ayrıntıları:

Kaynak ayrıntılarına bağlı olarak yeterlilik kapsamı tablo 11 ve 12 de gösterilmiştir. 311 işlemi ile kaynak yapıldığında, sağa kaynaktan sola kaynağa bir değişiklik yapılması ve tersi yeni bir yeterlilik sınavı gerektirir.




6.Sınavın Yapılışı ve Test (Deney/Muayene)

6.1 Gözetim

Sınav parçalarının kaynağı, sınavı yapan kişi veya sınav kuruluşu gözetiminde yapılmalıdır. Deney/muayene, sınavı yapan kişi veya sınav kuruluşu tarafından doğrulanmalıdır.
Sınav parçaları, kaynağa başlamadan önce, kaynakçı ve sınavı yapan kişinin mührü ile işaretlenmelidir. İlâve olarak bütün sınav parçaları için kaynak konumları deney parçaları üzerine işaretlenmeli ve sabit boru kaynakları için, saat 12 çalışma konumu da işaretlenmiş olmalıdır.
Sınavı yapan kişi veya kuruluş, kaynak koşulları yanlışsa veya kaynakçının gerekli standardı yerine getirmede, meselâ, aşırı ve/veya sistematik tamir gerektirecek şekilde, teknik olarak yetersiz olduğu görülürse, sınavı durdurabilir.

6.2 Sınav parçalarının biçim, boyut ve sayısı:

Gerekli deney parçalarının biçim ve boyutları (Madde 5.6) ve aşağıda gösterilmiştir.
Borular için en az 150 mm muayene uzunluğu istenir. Bununla beraber boruların çevresi 150 mm’den az olduğunda ilâve olarak en çok üç sınav parçası gerekli olacaktır.





6.3 Kaynak koşulları

Kaynakçıların yeterlilik sınavında EN ISO 15609-1 veya EN ISO 15609-2’ye göre hazırlanan WPS veya pWPS’i izlenmelidir.
Aşağıdaki kaynak koşulları uygulanmalıdır:
-Sınav parçası için kaynak süresi, alışılagelmiş imalât koşulları altındaki çalışma süresine uygun olmalıdır,
-Sınav parçası kök pasosu ve kapak pasosunda en az bir durma ve bir yeniden başlama noktası bulunmalı ve muayene edilecek uzunluk içinde belirtilmelidir,
-WPS veya pWPS’de gerekli görülen herhangi bir kaynak sonrası ısıl işlemi, eğme deneyi gerekmedikçe uygulanmayabilir,
-Sınav parçasının tanıtımı,
-Kaynakçının, kaynağın tamamlanmasından sonra yüzeydekiler haricinde, küçük kusurları, taşlayarak, düzeltmesine izin verilmelidir. Bunun için, sınavı yapan uzmanın veya sınav kuruluşunun onayı alınmalıdır.

6.4 Deney/muayene metotları

Tamamlanan her bir kaynak, kaynak yapıldığı durumda Tablo 13 e göre muayene edilmelidir.
Kaynaklar gözle muayene vasıtasıyla kabul edildiğinde ilave muayeneler/deneyler Çizelge 9’a göre yapılmalıdır. Yeterlilik sınavında kalıcı altlık kullanıldığında tahribatlı deney öncesi altlık giderilmelidir.
Makroskobik muayene için deney numuneleri, kaynağı açıkça gösterecek şekilde hazırlanmalı ve tek tarafı dağlanmalıdır. Parlatma gerekmez. 131,135,136 (sadece metal özlü teller) ve 311 (Çizelge 9, dip not b’ye bakın) kaynak işlemleri vasıtasıyla yapılmış alın kaynaklarına radyografik muayene uygulandığında, ya 2 ilâve eğme deneyi (bir yüz ve bir kök veya iki kenar eğme) ya da iki kırma deneyi (bir yüz ve bir kök ) ilâve edilerek garanti altına alınmalıdır.



Sınav parçası ve deney numuneleri gereklilikleri için TS EN ISO 9606-1 standardının 6.5 maddelerine bakınız.

Bütün deney/muayene sonuçları dokümante edilmelidir. Bu dokümantasyon gözle muayene ve teknik rapor formu ile kayıt altına da alınmalıdır.

7.Sınav Parçalarının Kabul Şartları

Sınav parçaları ilgili kusur tipleri için belirlenmiş kabul şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Herhangi bir deney/muayene öncesi:
− Bütün cüruf ve sıçrantıların giderilmiş olduğu,
− Kaynağın kök ve yüz tarafında taşlama olmadığı,
− Kök ve kapak pasosunda durma ve başlamanın belirtilmiş olduğu
− Profil ve boyutlar konusunda kontrol edilmelidir.
Bu standarda göre deney/muayene metotları vasıtasıyla bulunan kusurlar için kabul şartları, aksi belirtilmedikçe, EN ISO 5817’e göre değerlendirilmelidir. Bir kaynakçı, EN ISO 5817’ye göre, sınav parçasındaki aşırı kaynak metali, aşırı dış bükeylik, aşırı kalınlık, aşırı nüfuziyet ve doğru olmayan kaynak kenarı kusurları için C seviyesi, diğer kusurlar için B seviyesi sınırları içinde kalıyorsa yeterli sayılmalıdır.
Yanma oluğu için h ≤ 0,05 t şartı uygulanmaz. Yanma oluğu 0,5 mm’yi geçmemelidir. Kaynakçı yeterlilik sınavı için açısal kaçıklık uygulanmaz.
Eğme deney numuneleri herhangi bir yönde 3 mm’ye eşit veya daha büyük tek bir hatayı göstermemelidir.
Deney sırasında bir deney numunesinin kenarlarında beliren hatalar, nüfuziyet noksanlığı, cüruf veya diğer hatalardan dolayı çatlama kanıtı olmadıkça, değerlendirmede ihmal edilmelidir.
Kaynakçının sınav parçası üzerindeki kusurlar, izin verilen azamî değerleri aşıyorsa, kaynakçı sınavda yetersiz kabul edilir.
Tahribatsız muayene için karşılık gelen kabul kriterlerine de atıf yapılmalıdır. Bütün tahribatlı ve tahribatsız muayeneler için, belirtilen prosedürler kullanılmalıdır.
Not: EN ISO 5817’nin kabul seviyeleri ve farklı tahribatsız muayene tekniklerinin kabul seviyeleri arasındaki karşılıklı ilişki EN 12062’de verilmiştir.

8.Sınav Tekrarı

Herhangi bir sınav, bu standardın şartlarını yerine getirmede yetersiz kalırsa, kaynakçıya yeni bir yeterlilik sınavı için fırsat verilmelidir. Meydana gelen hatanın metalurjik veya başka herhangi bir olağan dışı sebepten kaynaklandığı ve kaynakçının becerisiyle doğrudan doğruya ilgisi olmadığı sonucuna varılırsa, yeni sınav malzeme ve/veya sınav şartlarının kalite ve düzgünlüğünün yeterliliğini değerlendirmek için, ilâve bir sınavın yapılması gerekir.


9.Geçerlilik Süresi

Kaynakçı yeterliliğinin geçerliliği, sınav parçasının/parçalarının kaynak edildiği tarihte başlar. Bu, bütün gerekli muayenelerin yapılması ve kabul edilebilir sınav sonuçlarının elde edilmesi şartıyla geçerlidir.
Kaynakçının yayınlanan yeterlilik sınavı belgesi, üç yıllık bir süre için geçerlidir. Bu, kaynak koordinatörü veya çalışanın sorumlu olduğu personelin kaynakçının ilk yeterlilik sınavı kapsamında çalıştığını tasdik etmesi şartıyla geçerlidir. Bu her altı ayda bir tasdik edilmelidir.
Belgelerin süresinin uzatılması Kaynakçı için TS EN ISO 9606-1 standartları gereğince aşağıdaki maddeler uygulanır.
Madde 9.3.a.Sertifika sahibi her 3 yılda bir sınava girer ve yeniden sertifikalandırılır.
Madde 9.3.b. Sertifika sahibi sertifikayı aldığının iki yıl içerisinde son altı ayda iki adet kaynak yapar, yapılan kaynaklara Radyografik veya Ultrasonik veya tahribatlı testler uygulanır ve kayıt altına alınır. Test edilmiş kaynaklar hatasız veya kaynaklarda tespit edilen hatalar kabul kriterleri içerisinde ise kaynakçının sertifikası iki yıl süre ile uzatılır.
Mevcut belgelendirmenin uzatılmasından önce yukarıdaki şartların karşılanması ve aşağıdaki koşulların doğrulanması gerekir:
a) Uzatmayı desteklemek için kullanılan bütün kayıt ve kanıtlar kaynakçı için izlenebilirdir ve imalatta kullanılan pWPS/ WPS’leri tanımlar.
b) Uzatmayı desteklemek için kullanılacak kanıt, hacimsel özellikte (radyografik veya ultrasonik muayene) veya bir önceki altı ay boyunca iki kaynak üzerinde yapılmış olan tahribatlı muayene (kırma veya eğme) olmalıdır. Uzatmaya ilişkin kanıt en az iki yıl süre ile saklanmalıdır.
c) Kaynaklar Madde 7’de belirtildiği şekilde kusurlar için yeterli kabul seviyelerinde olmalıdır.
d) Muayene sonuçları, kalınlık ve boru dış çapı hariç kaynakçının orijinal sınav koşullarını yeniden oluşturabildiğini göstermelidir.
Not - Teyit edilecek ve izlenecek değişkenlerin örnekleri için TS EN ISO 9606-1Standardının D ek ’ine bakınız.

10.Belgelendirme

Belge, kaynakçının yeterlilik sınavını başarıyla geçtiğini belgelendirmelidir. Bütün temel değişkenler, belge üzerine kaydedilmelidir. Sınav parçası/parçaları gerekli muayenelerin/deneylerin herhangi birinde başarısız olursa belge düzenlenmemelidir
Genel olarak her bir sınav parçası için ayrı bir kaynakçı yeterlilik sınavı belgesi yayımlanmalıdır.
Bir sınav parçasından fazlası kaynak edildiğinde bir tek kaynakçı yeterlilik belgesi her bir sınav parçasının yeterlilik kapsamı birleştirilerek verilebilir. Bu durumda aşağıdaki temel değişkenlerden yalnızca bir tanesinin değişmesine izin verilebilir.
- Kaynak tipi,
- Kaynak konumu,
- Malzeme kalınlığı.
Diğer temel değişkenlerin değişimine izin verilmez.

11.Kısa Gösteriliş

Bir kaynakçının yeterliliğinin kısa gösterilişi, aşağıdaki başlıkları verilen sırada olmalıdır (bu sistem bilgisayar için de kullanılabilecek tarzda düzenlenmiştir):
a) Bu standardın numarası: TS 6868 -1 EN ISO 9606-1
b) Temel değişkenler:
1) Kaynak işlemleri:
2) Mamul tipi: Plâka (P), boru (T),
3) Kaynak tipi : Alın kaynağı (BW), iç köşe kaynağı (FW)
4) Malzeme grubu
5) Kaynak sarf malzemesi
6) Sınav parçasının boyutu : Malzeme kalınlığı (t) ve boru çapı dış çapı(D)
7) Kaynak konumları :
8) Kaynak ayrıntıları :
Koruyucu ve altlık gaz tipi kısa gösterilişin bir parçası olmamalı, ancak kaynakçının yeterlilik sınavı belgesine dâhil edilmelidir.
Yukarıdaki bilgileri içeren kısa gösteriliş kaynakçının belgesinde yer almaktadır.

12.Mesleki Bilgi Sınavı

Meslekî bilgi hakkında sınav tavsiye edilir, ancak mecburî değildir.
Bununla birlikte bazı ülkeler, kaynakçının bir meslekî bilgi sınavına tâbi tutulmasını gerekli görebilir. Meslekî bilgi sınavı yapılmışsa, kaynakçının sınav belgesine kaydedilmelidir.
Bir kaynakçının meslekî bilgisi hakkında gerçek sınav, MTSO Personel Belgelendirme Bölümünde program komitesinin gerekli şartları belirlemesi ile Yazılı sınavlar (çoktan seçmeli) olarak yapılır.
Meslekî bilgi sınavı, yeterlilik sınavında kullanılan kaynak işlemiyle ilgili konularla ilgili sorular TS EN ISO 9606-1 standardının C Eki’nde ayrıntılı olarak verilmiştir.


Bu yayın Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti'nin mali katkısıyla hazırlanmıştır. Bu yayın içeriğinden yalnızca YFM Belgelendirme sorumludur ve bu içerik
hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Türkiye Cumhuriyeti'nin görüş ve tutumunu yansıtmamaktadır.